vkns'k 1- vuqfoHkkxh; vf/kdkjh] fcykliqj ds izdj.k dzekad 37@v&6@2000&01 esa ikfjr vkns’k fnukad 31-10-2001 ls ifjosnu gksdj NRrhlx<+ Hkw&jktLo lafgrk] 1959 dh /kkjk 44¼2½¼nks½ ds vUrxZr ;g f}rh; vihy izLrqr dh xbZ gSA vfrfjDr rglhynkj] fcykliqj ds jktLo izdj.k dzekad 3@v&6@1999&2000 esa ikfjr vkns’k fnukad 25-5-2000 ds QyLo:i ;g izdj.k mn~Hkwr gqvk gSA NRrhlx<+ Hkw&jktLo lafgrk] 1959 vkxs lafgrk dgk tk,xkA 2- vihy vkosnu&i= esa df.Mdk dzekad 1 ls 16 rd izdj.k ds rF; mYys[k fd;s x;s gSa] ftUgsa nksgjkus dh vko’;drk ugha gSA vihy ds eq[; vk/kkj bl izdkj n’kkZ;s x;s gS& ^^ikoZrh ckbZ }kjk vthr flad ds i{k esa fu”ikfnr fcdzh&i= fnukad 12-12-1966 esa Hkwfe [k-ua- 54@2 dk i`Fkd {ks=Qy ugha n’kkZ;k x;k gS] ,slh fLFkfr esa bl Hkwfe dk {ks=Qy 3-00 ,dM+ fcdzh dk {ks=Qy 3-00 ,dM+ fcdzh fd;k tkuk ekus tkus ds fy, dksbZ oS/kkfud ,oa mfpr vk/kkj ugha gSA dzsrk vthrflag ds oknHkwfe dz; djus ds iwoZ gh [kljk uacj 54@2 ds mfYyf[kr Hkwfe dk HkkSfrd lR;kiu ugha fd;k x;k gSaA izFke vihyh; U;k;ky; dks ;g ekuuk pkfg, Fkk fd fcdzh&i= fnukad 12-12-96 okLrfod fcdzh&i= Fkk blfy, fcuk mfpr lko/kkuh ds _.knkrk dh lUrqf”V ds fy, fcdzh&i= esa la’kks/ku izfof”V dzekad mYysf[kr fd;s fcuk jcj lhy ls ^^izekf.kr** eqfnzr dj nsuk fcuk fnukad ;qDr vLi”V gLrk{kj ls rFkk izek.khdj.kdrkZ jktLo vf/kdkjh ds inuke dk mYys[k ugha fd;s tkus ls Li”V :i ls ifjyf{kr gksrk gS fd mDr ^^izekf.kr** dk jcj lhy dwV&jpuk ds :i esa eqfnzr fd;k x;k gSA vthr flag dk Hkwfe ij vkf/kiR; ugha gS] blfy, og okLrfod dszrk ugha gSA v/khuLFk U;k;ky; us vius vkns’k esa ;g fu/kkZfjr fd;k gS fd fcdzh&i= fy[ks [kljk uacj ,oa jdck dh lq/kkj djus dk vf/kdkj fuEu U;k;ky; dks ugha gSA fdUrq mUgksaus Lo;a fcdzh&i= fnukad 12-12-96 esa fy[ks x;s [k-ua- 54@2 ,oa 53@1 la;qDr {ks=Qy 3-0 ,dM+ dks lq/kkj djrs gq, ,dek= [k-ua- 54@2 {ks=Qy 3-00 ,dM+ Hkwfe dk mRrjoknh dzekad 1 ls 3 ds uke ij vfHkys[k lq/kkj djus dk vkns’k ikfjr fd;k gS] tks muds gh fu/kkZj.k ds foijhr gSA v/khuLFk U;k;ky ds fopkj.k U;k;ky; }kjk ikfjr vkns’k ls vlgefr O;Dr djus ds fy;s dksbZ mfpr vk/kkj ugha cryk;k x;k gSA v/khuLFk U;k;ky; dks fopkj.k U;k;ky; }kjk foospukRed ,oa vk/kkj&lfgr ikfjr vkns’k dh iqf”V djrs gq, vihy fujLr djuk pkfg;s FkkA vihy Lohdkj djus ds fy, fuosnu fd;k x;kA** 3- vuqfoHkkxh; vf/kdkjh] fcykliqj us vfrfjDr rglhynkj] fcykliqj ds izdj.k dzekad 3@v&6@1999&2000 esa ikfjr vkns’k dzekad 25-5-2000 ds fo:) vihy izLrqr gksus ds QyLo:i izdj.k dzekad 37@v&6@2000&2001 ntZ gksdj fnukad 31-10-2001 dks ikfjr fd;k x;kA izdj.k dk lexz :i ls lw{e foospuk djus ds i’pkr~ vuqfoHkkxh; vf/kdkjh us ;g ik;k fd & ^^esjs erkuqlkj vihykFkhZ dk cSukek fnukad 12-12-96 dk gSA mRrjoknh dk cSukek 30-8-84 dk gSA 1966 dk fodz;&i=] fodz;&i= ugha gS ;g dguk mfpr izrhr ugha gksrk gSA fodz;&i= ij fy[ks [kljk uacj ,oa jdck dks lq/kkj djus dk vf/kdkjh fuEu U;k;ky; dks ugha gSA iwoZ esa blh izdj.k dks blh U;k;ky; }kjk fjek.M fd;k x;k FkkA dCts ds vk/kkj ij ij ukekarj.k vkns’k] ckn ds dszrk ds i{k esa vkns’k ikfjr fd;k x;k gS tks mfpr izrhr ugha gksrk gSaA fookfnr Hkwfe 3-00 ,dM+ gS] tcfd vkns’k 2-00 ,dM+ Hkwfe dk ikfjr fd;k x;k gSA iathd`r cSukek dh oS/kkrk dh tkap jktLo U;k;ky; ugha dj ldrk gSA bl izdkj v/khuLFk U;k;ky; }kjk ikfjr vkns’k =qfViw.kZ gks tkrk gSA vLrq vihykFkhZ dk vihy ikS”k.kh; gksus ls Lohdkj fd;k tkrk gS rFkk v/khuLFk U;k;ky; dk vkns’k fujLr fd;k tkrk gSA mRrjoknhx.kksa dk uke foyksfir fd;k tkdj vihykFkhZx.k dk uke foyksfir fd;k tkdj vihykFkhZx.k dk uke vfHkys[k esa nq:Lr fd;k tkosA** 4- vihykFkhZ dh vksj ls fo}ku vf/koDrk Jh th-ih- dkSf’kd ,oa mRrjoknh dzekad 1 ,oa 2 dh vksj ls fo}ku vf/koDrk Jh ,y-ch-lksuh us izdj.k esa rdZ izLrqr fd;sA mRrjoknh dzekad &3 dh e`R;q gksus ds dkj.k mudk uke foyksfir fd;k x;kA ‘ks”k mRrjoknh tks bl izdj.k esa mRrjoknh dza 3 ls 5 gSa] fd fo:) ,di{kh; dk;Zokgh dh xbZ gSA 5- vihykFkhZ dh vksj ls fo}ku vf/koDrk us viuk [TRUNCATED] 109, 110 & 119(2) – right acquired before the enforcement of the Code & mutation can be made under the Code – mutation is the duty of revenue officer – no limitation prescribed. 109, 110 & 119(2) – right acquired before the enforcement of the Code & mutation can be made under the Code – mutation is the duty of revenue officer – no limitation prescribed. ,e-ih- ohdyh uksV 1993 & 132 % ¼3½ lEifRr varj.k vf/kfu;e] 1882 & /kkjk 54 & i’pkr~orhZ varj.k xzghrk & iwoZ varj.k dks pqukSrh ugha ns ldrkA jktLo fu.kZ; 1990 i`”B 256 % ¼1½ Hkw&jktLo lafgrk] 1959 ¼N-x-½ & /kkjk 109 rFkk 110 & ukekarj.k fu;e & fu- 32 & jftLVªhd`r fodz; foys[kksa ds vk/kkj ij ukekarj.k dk nkok & izFke fodz; 1973 esa nwljk 1981 esa fd;k x;k & i’pkr~orhZ dszrk dks dksbZ ,d izksnHkwr ugha gksrk & ukekarj.k gd ds vk/kkj ij fd;k tk,xk] dCts ds vk/kkj ij ughaA 1999¼2½ & fof/k HkkLoj & 115 % ¼1½ laifRr varj.k vf/kfu;e] 1882 & /kkjk 55 & fodzsrk ds ikl dksbZ fodz; ;ksX; vf/kdkj ugha dzsrk] laifr mls fodz; dh tks ij Hkh dksbZ vf/kdkj oftZr ugha djrkA jktLo fu.kZ; 1972 i`”B 334 % ¼1½ Hkw&jktLo lafgrk] 1959 ¼N-x-½ & /kkjk 109 rFkk 110 ukekarj.k & vkosnu esa vfr’k; foyEc & jktLo U;k;ky; dk dRrZO;A ¼2½ Hkw&jktLo lafgrk] 1959 ¼N-x-½ /kkjk 109 rFkk 110 & ukekarj.k dh dk;Zokgh & ifjlhekA mRrjoknhx.k dh vksj ls fo}ku vf/koDrk }kjk rdZ ds le; Hkkjrh; lk{; vf/kfu;e] 1872 dh /kkjk 90 dh vkssj /;ku vkdf”kZr fd;k x;k Fkk] tks bl izdkj gS& /kkjk 90 rhl o”kZ iqjkuh nLrkost ds ckjs esa mi/kkj.kk & tgka fd dksbZ nLrkost] ftudk rhl o”kZ iqjkuh gksuk rkRif;Zr gS ;k lkfcr fd;k x;k gS] ,slh fdlh vfHkj{kk esa ls] ftls U;k;ky; ml fof’k”V ekeys esa mfpr le>rk gS] is’k dh xbZ gS] ogka U;k;ky; ;g mi/kkfjr dj ldsxk fd ,slh nLrkost ij gLrk{kj vkSj gj vU; Hkkx] ftldk fdlh fof’k”V O;fDr ds gLrys[k esa gksuk rkRif;Zr gS] ml O;fDr ds gLrys[k esa gS] vkSj fu”ikfnr ;k vuqizekf.kr nLrkost gksus dh n’kk esa ;g mi/kkfjr dj ldsxk fd og mu O;fDr;ksa }kjk lE;d :i ls fu”ikfnr vkSj vuqizekf.kr dh xbZ Fkh ftuds }kjk mldk fu”ikfnr vuqizekf.kr gksuk rkRif;Zr gSA 8- izdj.k dks lexz :i ls lw{e foospuk fd;k x;kA nksuksa fo}ku vf/koDrkvksa }kjk izLrqr rdksZa ,oa U;kf;d n`”Vkarksa dks xaHkhjrk ls ifj’khyu fd;k x;kA vihykFkhZ dh vksj ls izLrqr U;kf;d n`”Vkar jktLo fu.kZ; 1998 i`”B 319 dk voyksdu fd;k x;kA mDr U;kf;d n`”Vkar ds ifjizs{; ds rF; fHkUu gksus ls ;g U;kf;d n`”Vkar bl izdj.k esa ykxw gksuk ugha ik;k tkrk gSA jktLo fu.kZ; 1998 i`”B 231 dk voyksdu fd;k x;kA ;g vkijkf/kd`r O;fDr }kjk fu”ikfnr fodz; foys[k ls lacaf/kr gS] ysfdu iz’uk/hu izdj.k ds fu”ikfnr fodz; foys[k vkijkf/kd`r O;fDr }kjk fd;k x;k gS ;g izekf.kr ugha gqvk gS fd blds QyLo:i ;g U;kf;d n`”Vkar bl izdj.k esa ykxw gksuk ugha ik;k tkrk gSA jktLo fu.kZ; 1991 i`”B 357 ds U;kf;d n`”Vkar ds ifjizs{; esa rF; izekf.kr ugha gS] bl dkj.k izdj.k esa ykxw gksuk ugha ik;k tkrk gSA jktLo fu.kZ; 1998 i`”B 399 ds U;kf;d n`”Vkar ds rF; fHkUu gksus ls ykxw gksuk ugha ik;k tkrk gSA vuqfoHkkxh; vf/kdkjh us vius vkns’k fnukad 31-10-2001 es izdj.k ds rF;ksaa] lk{;ksa nLrkostksa rFkk oS/kkfud fcUnqvksa dh lw{erk ls foospuk dj fu”d”kZ fudkyk gSA vuqfoHkkxh; vf/kdkjh ds mDr fu”d”kZ dk [k.Mu ugha fd;k x;k gS vkSj u gh blds ckjs esa dksbZ lk{;] nLrkost ;k oS/kkfud izko/kku ds ek/;e ls [k.Mu fd;k x;k gSA vihykFkhZ ds fo}ku vf/koDrk us rdZ ds le; vuqfoHkkxh; vf/kdkjh ds laca/k esa dksbZ Bksl rdZ ;k rF; is’k ugha fd;s gS ftlls vkxs fopkj fd;k tk ldsA nwljh vksj mRrjoknhx.k ds fo}ku vf/koDrk us fofHkUu U;k;&n`”Vkarksa ,oa oS/kkfud izko/kkuksa ds vuqlkj viuk i{k izLrqr djus esa lQy jgsA izdj.k dh lw{e foospuk djus ds i’pkr~ vuqfoHkkxh; vf/kdkjh] fcykliqj ds izdj.k dzekad 37@v&6@2000&2001 esa ikfjr vkns’k fnukad 31-10-2001 fof/k&lEer ik;k tkrk gS ftlesa gLr{ksi djus dh dksbZ vko’;drk ugha gS] vr% mls fLFkj j[kk tkrk gSA izLrqr vihy fujLr dh tkrh gSA vihy fujLr